Dagboek 26 juni 2010

We probeerden aan de grensovergang met Oezbekistan met het Kirgizische leger te praten. Ze bleven vriendelijk maar hadden duidelijk instructies geen vragen van buitenlanders te beantwoorden. De Kirgiziërs krijgen, in de internationale media, de schuld van het geweld hier in Osj. De verhalen van Oezbeekse slachtoffers zijn identiek: eerst kwam het leger, met tanks, met sluipschutters. Alles van waarde werd gestolen, daarna werden de huizen één voor één in brand gestoken.

De tanks van het Kirgizisch leger horen, in mijn, ik geef toe, volstrekt onervaren ogen, in een museum thuis. Stokoude troep, een wonder dat het überhaupt nog beweegt. Militairen aan de grens controleren de papieren van de terugkerende vluchtelingen. Mij wordt verteld dat velen hun papieren zijn kwijtgeraakt. Een groot probleem. Hoe ga je bewijzen dat de auto die daar rond rijdt ooit jouw auto was als je niet eens kunt bewijzen wie je bent? Vanzelfsprekend gingen ook de eigendomspapieren van de auto verloren. En dan heb ik het alleen nog maar over een auto….

Met de moed der wanhoop proberen we een paar foto’s naar Nederland te sturen. Het is droevig gesteld met het internet hier, maar we mogen niet klagen. Ons hotel lijkt het enige te zijn met een zo nu en dan werkend internet.

Falende overheid
‘Deze overheid heeft gefaald op een van hun meest fundamentele taken’, zegt een collega van een andere hulporganisatie, ‘ze faalden in de bescherming van hun eigen volk’.  Ik vroeg haar waarom het leger en de politie niet ingreep toen het geweld losbarstte op 10 juni. De interim regering ontbeert elke daadkracht wordt ons uitgelegd. De overheid is zwak, het leger is zwak, de politie is zwak. Het duurde simpelweg dagen voordat bedacht werd wie wat moest gaan doen.

Ook deze hulporganisatie verhaalt van ‘een derde macht’. Vreemde troepen zouden in de stad gesignaleerd zijn. Zij hebben bestaande spanningen verder opgestookt, ervoor gezorgd dat de vlam in de pan sloeg. Daarna sloten Kirgiezen uit Osj zelf zich aan. Medewerkers van de hulporganisatie zagen hoe de buren en hun zonen meededen aan het brandstichten en plunderen. Ook deze Kirgizische medewerker vraagt zich vertwijfeld af hoe hij nog ooit normaal kan leven met deze mensen. De gevolgen van een paar dagen geweld zijn groot.

Ook de buitenlandse hulpverlener van onze collega hulporganisatie vliegt naar de hoofdstad, Bisjkek uit voorzorg voor mogelijk nieuw geweld op zondag, als er een referendum gepland staat om de verdeling van de macht tussen parlement en president te bepalen. ‘maar ach’, zegt de vrouw, ‘veiligheid is relatief hier in Kirgizië, Bisjkek is een kruitvat. Een paar dagen geleden ontstond grote paniek toen op poorten van Oezbeekse inwoners van de stad een kruis gevonden werd’. Dit gebeurde ook tijdens de etnische zuivering in Rwanda. Beangstigend.

Toch vliegen we, in gezelschap van de kleine gemeenschap internationale hulpverleners en ook diverse jorunalisten, naar Bishkek. In een toestel dat mogelijk nog enger is dan de Toepolev die ons in Osj bracht. Een kleine Antonov met propellormotoren die gegarandeerd ouder is dan ikzelf produceert geluiden waar ik de rillingen van krijg. Maar uiteindelijk, na een uurtje vliegen, landen we veilig in de hoofdstad, we komen tot stilstand naast een indrukwekkende rij vrachtvliegtuigen van het Amerikaanse leger. Bisjkek dient als uitvalsbasis voor de US army voor hun troepen in Afghanistan. Hadden zij niet even in kunnen grijpen, denk ik boos, voor een goed getraind, bewapend en gedisciplineerd leger had het een fluitje van een cent moeten zijn een einde te maken aan de ellende in Osj.